دستگاه تنفس انسان
دستگاه تنفس انسان
( Respiratory system)
همه میدانیم که آدمی بدون اکسیژن تنها ظرف چند دقیقه
قابلیت حیات خود را از دست می دهد.
بخشهای اصلی و مهم دستگاه تنفس انسان:
دستگاه تنفس انسان از
چهار قسمت زیر تشکیل شده است:
مجاری تنفسی
شش ها
ماهیچه ها
قفسه سینه
مجاری تنفسی شامل :
بینی، حلق، حنجره،
نای، نایژه و نایژک است .
نای و نایژه ها دارای
حلقه های غضروفی زیاد و همواره باز هستند.
نایژکها دارای انشعاب های بسیار زیاد می باشد.
وظیفه مجاری تنفسی چیست؟
انتقال گازها بین اتمسفر و ششها را بر عهده دارد.
نقش شش ها در بدن انسان:
شش ها اندامی در قفسه سینه هستند که از
میلیون ها کیسه هوایی مبادله کننده هوا تشکیل شده اند.
جنس کیسه های هوایی از یک
لایه بافت پوشش بسیار نازک است
که رگ های خونی فراوانی دارند و محیطی مرطوب
برای مبادله گاز ایجاد می کنند.
اطراف شش ها را نوعی بافت پیوندی
دو لایه ای به نام پرده جنب فرا گرفته که
قفسه سینه را به شش ها متصل میکند.
بین دو لایه پرده جنب مایعی وجود دارد که از
سلول های پرده ترشح میشود و
فرآیند دم و بازدم را در انسان تسهیل می کند.
پرده جنب چیست؟
پرده ای دوجداره که باعث
اتصال ششها به قفسه سینه میشود.
فضای جنب ( غیر مرتبط با هوای خارج)،
در صورت ارتباط، هوا وارد شده
و ششها روی هم جمع میشوند.
مایع جنب چیست؟
ویژگی مایع جنب لغزنده بودن آن است
و در آسان نمودن حرکت ششها نقش دارد.
چرا شش راست در بدن انسان بزرگتر از چپ است ؟
زیرا بخشی از فضای سمت چپ
قفسه سینه توسط قلب اشغال شده است.
نقش ماهیچه های تنفسی چیست؟
در فرآیند تنفس ماهیچه های بین دنده ای داخلی و خارجی و
دیافراگم نقش دارند که با تغییر حالت خود
حجم قفسه سینه را تغییر داده
و به فرآیند دم و بازدم کمک میکنند.
دیافراگم ماهیچه ای است که
جدا کننده قفسه سینه از ناحیه شکم است و
در زمان دم مسطح شده و
با بازدم حالت گنبدی شکل پیدا میکند.
نقش و وظیفه مهم قفسه سینه دردستگاه تنفس انسان:
قفسه سینه ازسی هفت استخوان شامل:
دوازده مهره کمری ،
بیست و چهار دنده
و یک استخوان جناغ تشکیل شده است
که علاوه بر محافظت از محتویات خود
در دم و بازدم نیز نقش دارد.
بنابر این میتوان گفت که قفسه سینه
ششها را در برگرفته سبب حرکات دم و بازدم می گردد.
فرایند تنفس:
تنفس با فرآیند ورود هوا از اتمسفر به
شش ها یا دم آغاز میشود.
برای این منظور تغییرات زیر
به طور طبیعی در بدن رخ می دهند.
دیافراگم مسطح میشود و
حجم قفسه سینه افزایش می یابد.
تنفس اصطلاحی است که به دو فرآیند اشاره دارد:
تنفس خارجی که شامل :
جذب اکسیژن به بدن و دفع دی اکسیدکربن از آن میباشد.
و تنفس داخلی که شامل:
مصرف اکسیژن و تولید دی اکسید کربن توسط سلولها
و تبادل گازی بین سلولها و محیط مایع اطراف آنهاست.
با شش ها ( ریه ها )بیشتر آشنا شویم
ریه ها در حفره سینه در دو طرف قلب قرار گرفته اند.
شش راست به سه لپ و شش چپ به دو لپ تقسیم میشود.
هر یک از ششها همانطور که قبلا گفته شد با
پرده جنب پوشیده شده که به شکل کیسه ای شش را در برگرفته
و پوشش قفسه سینه را تشکیل میدهد.
فضای جنب، فضای بین پرده های جنب می باشد.
وجود لایه نازکی از مایع جنب در فضای جنب،
موجب لغزندگی بین دیواره قفسه سینه و ششها میشود.
ریه ها به راحتی بر روی دیواره قفسه سینه میلغزند
اما به سختی از آن جدا می شوند.
مشابه لغزیدن دو لام شیشه ای
مرطوب روی همدیگر است که
به سختی می توان آنها را از هم جدا کرد.
فشار در فضای بین ریه ها
و قفسه سینه کمتر از فشار اتمسفر است.
اگردیواره قفسه سینه باز یا سوراخ شود،
ریه ها روی هم می خوابند.
اگرریه هاخاصیت ارتجاعی خود را از دست بدهند،
دیواره قفسه سینه متسع شده
و ظاهری بشکه مانند به خود می گیرد.
شش اندامی اسفنجی با سطح داخلی بسیار
وسیع برای تبادلات گازی و تداوم حیات میباشد.
نایژه در داخل شش، منشعب میشود
و انشعابات کوچک بسیار زیادی را به وجود میآورد.
این انشعابات نایژک ها را میسازند که تعدادشان در
یک شش به بیش از یک میلیون میرسد.
هر نایژک به خوشه ای از کیسه های هوایی منتهی میشود.
هر یک از شش های انسان بیش از
سیصد میلیون کیسه هوایی دارد
که سطحی تقریبا معادل با
مساحت زمین تنیس را ایجاد می کند.
هر کیسه هوایی با یک لایه بسیار نازک از
سلول های پوششی پوشیده شده است.
اختلال در تبادل گاز در بیماریهای ریوی
عملکرد مناسب را از فرد میگیرد.
بارزترین تبعات مشکلات حاد
و مزمن عملکرد ریه کمبود اکسیژن (هیپوکسی) است
که منجر به هیپوکسی بافتی می شود.
اختلال در عملکرد ریه منجر به آثارزیانباری
در اعضای دیگر میشود.
رشد ریه از سه ماه اول بارداری آغاز میشود.
در حال استراحت، یک فرد طبیعی
حدود۱۲الی۱۵ بار در دقیقه نفس می کشد.
حدود ۵۰۰ میلی لیتر هوا
درهر بار تنفس وارد ریه ها شده
و از آن خارج میشودمقادیر بسیار جزئی از
گازهای دیگر مثل متان که در روده ها تولید می گردد
نیز در هوای بازدمی یافت میشود.
بیش از ۲۵۰ ماده فرار در هوای خارج شده
از دستگاه تنفسی انسان شناسایی شده
استتبادل گاز در برونشیول های تنفسی،
مجاری کیسه های هوایی
و کیسه های هوایی صورت می گیرد.
این تقسیمات متعدد موجب افزایش سطح تبادل
هوا در کیسه های هوایی می شود.
در نتیجه سرعت جریان هوا در راههای هوایی کوچک
بسیار کاهش می یابد.
کیسه های هوایی
توسط مویرگهای ریوی احاطه شده اند.
عمل اصلی سلولهایی که
دیواره کیسه های هوایی را تشکیل میدهند،
ترشح سورفکتانت
( ماده ای که باعث تسهیل درعمل بازشدن کیسه های هوایی می شود.)
وترمیم کیسه های هوایی ریه می باشد.
دیواره مجاری کیسه های هوایی فاقد غضروف است
ولی عضلات صاف آنها زیاد است
بیماری بافت بینابینی ریه شامل:
پنومونی(ذات الریه)، برونشیولیت انسدادی، ادم ریه
( ناشی از افزایش نفوذپذیری عروقی)
و بدخیمی های ارتشاحی میباشد.